ޢުޘްމާނުގެފާނު ވިޔަފާރިން ނަފާ ހޯއްދެވުމުގައި ގެންގުޅުއްވި ގަވާއިދުތައް!

ޢުޘްމާނުގެފާނުގެ ދީލަތިކަމުގެ އެންމެ ފާޅުކަން ބޮޑު އެއް މިސާލަކީ، މުހާޖިރުން މަދީނާއަށް ހިޖުރަކުރެއްވިހިނދު އެތަނުގެ ފެން ކަމުނުގޮސްގެން އުޅުއްވިއެވެ. އަދި "رومة" (ރޫމާ) އެވެ. ކިޔުނު ފެންވަޅެއް ބަނީ ޣިފާރުގެ މީހެއްގެ އަތުގައި ހުއްޓެވެ. އެމީހާ އެ ފެންވަޅުން ފެންހަމެއް ވިއްކަނީ މުއްދަކަށެވެ. މިކަމާގުޅިގެން ސަލާމާއި ޞަލަވާތްލެއްވި އިތުރު އެކަލޭގެފާނު ޙަދީޘްފުޅުކުރެއްވިއެވެ. "ތިބާ އެ ފެންވަޅު ސުވަރުގެއިން ފެންއާރަކަށް ވިއްކާނަންހެއްޔެވެ"؟ އެހިނދު އޭނާ ދެންނެވިއެވެ. އެ ނޫން ފެންވަޅެއް ތިމަންއަތުގައި ނެތުމާއެކު އެކަން ކުރެވޭކަށް ނެތެވެ.

މިޚަބަރު ޢުޘްމާނުގެފާނާ ހަމައަށް ދިޔުމުން ޢުޘްމާނުގެފާނު އެ ފެންވަޅު ތިރީސްފަސްހާސް ދިރުހަމަށް ބައްލަވައިގަތެވެ. އެއަށްފަހު ސަލާމާއި ޞަލަވާތްލެއްވި އިތުރު ނަބީކަލޭގެފާނުގެ އަރިހަށް ވަޑައިގެން ވިދާޅުވިއެވެ. އަހުރެން އެ ފެންވަޅު ބައްލަވައިގެންފިނަމަ އެމީހާއަށް ސުވަރުގެއިން ލިބޭނެކަމަށް ވިދާޅުވި ފެންއާރު ތިމަންކަލޭގެފާނަށްވެސް ލިބޭނެހެއްޔެވެ؟ ސަލާމާއި ޞަލަވާތްލެއްވި އިތުރު އެކަލޭގެފާނު ޙަދީޘްފުޅުކުރެއްވިއެވެ. އާއެކެވެ. ޢުޘްމާނުގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. އަހުރެން އެފެންވަޅު ބައްލަވައިގެން މުސްލިމުންނަށް ޚާއްޞަކުރައްވައިފީމެވެ. (الذهبي: سير أعلام النبلاء، بيروت-مؤسسة الرسالة، ط1، (1417هـ / 1996م)، سير الخلفاء الراشدون، ص:152،153)

މިހާ މުދާވެރިކަމެއް ހޯއްދެވުމަކީ ހަމަ ހުރެފައި ވާނެކަމެއް ނޫނެވެ. ވިސްނުންތަކަކާއި މިންނަތާއި ﷲ ގެ ތަޥްފީޤު އޭގައި ހިމެނޭނެ ކަމެކެވެ. ސުވާލަކީ މިކަމުގައި ޢުޘްމާނުގެފާނު ގެންގުޅުއްވި އުސޫލުތަކަކީ ކޮބައިހެއްޔެވެ؟

ޢުޘްމާނުގެފާނު ވިޔަފާރީގައި ގެންގުޅުއްވި ފަސް ގަވާއިދެއްގެ ވާހަކަ ޢުޘްމާނުގެފާނު ވިދާޅުވިކަމަށް ނަޤުލުވަމުން އާދެއެވެ. މިހެންވެ އެ ޤަވާޢިދުތަކުގެ ވާހަކައަކީ މުސްލިމް ވިޔަފާރި ވެރިންނަށް ފައިދާކޮށްފާނެ ކަމެއްކަމުގައިވާތީ ލިޔުމަށް ތިރިކުރުމަށް ގަސްދުކުރީއެވެ.

އޭނާ ވިދާޅުވި ބަސްފުޅާއި އޭގެ ތަރުޖަމާ މިތަނުގައި ހިމަނާލުމަށްފަހު އޭގެ ތަފްޞީލަށް ދާނަމެވެ. "قواعد تحصيل المال خمسة: وجدناها من تجربة عثمان بن عفان، فعثمان قيل له جئت إلى المدينة مهاجرا مثل إخوانك المهاجرين فلا تملك إلا سيفك فكيف أصبحت أغناهم فقال: كنت أعالج وأنمي ولا أزدري ربحا ولا أشتري شيخا وأجعل الرأس رأسين" (އިސްލާމް ވެބް) "މުދާ ހާސިލުކުރުމުގެ ގަވާއިދު ފަހެއްކަން ޢުޘްމާނުގެފާނުގެފާނުގެ ތަޖުރިބާއިން އެނގިގެން ދެއެވެ. ޢުޘްމާނުގެފާނަށް ދެންނެވުނެވެ. ކަލޭގެފާނު މަދީނާއަށް ހިޖުރަކުރެއްވީ ކަލޭގެފާނުގެ އަޚުންނެކޭ އެއްފަދައިން ކަލޭގެފާނުގެ ކަނޑިކޮޅު ފިޔަވައި އިތުރު އެއްޗެއް ނެތް ހާލުގައެވެ. ދެން މި އެންމެ ބޭކަލުންކުރެ އެންމެ މުއްސަނދި ބޭކަލަކުކަމުގައި ކަލޭގެފާނު ވެވަޑައިގަތީ ކިހިނަކުންހެއްޔެވެ؟ ޢުޘްމާނުގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. އަހުރެން މުދާ ހޯއްދެވުމަށް މަސައްކަތްކޮށް ވިޔަފާރީގައި ދިމާވާ މައްސަލަތައް ހައްލުކުރައްވަމުން އެމުދާ އިތުރުކުރައްވަމުން ވަޑައިގަތީމެވެ. އަދި ފައިދާއެއް ލިބިއްޖެނަމަ އެ މަދުވެގެން ނުއުޅުއްވަމެވެ. އަދި މީސްތަކުން ބޭނުން ނުވާ މުދަލެއް ވިޔަފާރި މުދަލުގެ ގޮތުގައި ބައްލަވައެއް ނުގަންނަވަމެވެ. އަދި ރައުސްމާލު ދެ ރައުސްމާލަށް ހައްދަވަމެވެ." އެބަހީ އެއް މަޝްޢަކަށް ހުރިހާ ފައިސާއެއް ހޭދައެއް ނުކުރައްވާ ދެ މަޝްރޫޢަކަށް ރައުސްމާލު ބަހާލުމެވެ.

މިކަންކަމަށް ބަލާއިރު ފާހަގަވާ ފުރަތަމަކަމަކީ ވިޔަފާރީގެ ބަހުރުވައިން ބުނާނަމަ "ރިސްކު" ނެގުމެވެ. ނަމަވެސް މިގޮތަށް ނަގާ ރިސްކަކީ ކުރިއާލައި ހިސާބުކުރެވިގެން ނަގާ ރިސްކަކަށް ވާންޖެހޭނެއެވެ.

ރޯމާދުވާލު މެންދުރު ނިކުމެ އުޅޭ ލޯ އަލި މީހާއަށްވެސް މަގު ޚިޔާރުކޮށް ނުދަންނަ މަގަކުން ދާނަމަ ނުރައްކަލާ ކުރިމަތިވުމުގެ ފުރުޞަތު ބޮޑުވާނެއެވެ. ނަމަވެސް ކުރިއާލައި ދަތުރުކުރާ މަގުގެ ޙަޤީޤަތް ބަލާ އެމަގުގެ އަމާންކަން އެނގި ދަތުރުކުރާނަމަ ނުރައްކާ ކުޑަވާނެއެވެ. މިގޮތަށް މަގު އަމާންކޮށް ނިކުންނަ ހާލަތުގައިވެސް ދިމާނުވެ ނުދާނެ ކަންކަން ހުރެދާނެއެވެ. އެއީ ވަކީލުކުރުމާ ގުޅޭ ބައެވެ. ނަމަވެސް ބެލުމެއް ނެތި ދަތުރުކުރުމަކީ ނަސީބުން ނޫނީ ބޮޑެތި ނުރައްކަލާ ކުރިމަތި ލުމުގެ ފުރުޞަތު ބޮޑުވާކަމެކެވެ. ވިޔަފާރި ފެށުމުގެ ކުރިން ކޮންސަލްޓޭޝަން ހޯދުމާއި ޕްރޮޕޯޒަލް ހެދުމަކީ ވިޔަފާރި ފެށުމުގެ ކުރިން ކުރެވޭ ހިސާބުގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭނެ ކަމެކެވެ.

ދެވަނަކަމަކީ ވިޔަފާރި ފުޅާކުރުމެވެ. ނޫންނަމަ ހުންނާނީ އެއްމިނެއްގައި ހިފެހެއްޓިފައެވެ. ރައުސްމާލު އިތުރުކޮށް ވިޔަފާރި ފުޅާކޮށް ކަސްޓަމަރުންނަށް އިތުރު ޚިދުމަތް ދިނުމަށް ވިސްނަން ޖެހެއެވެ. ވިޔަފާރިއެއް ކުރުމުގެ އެއް ބޭނުމަކީ ނަފާ ހޯދުމެވެ. މިހެންވެ ނަފާ އިތުރުކުރުމުގެ ވިސްނުމުގައި މެނުވީ ވިޔަފާރިއެއް ނުކުރާނެއެވެ. މީހަކު ހެޔޮކަންކަމަށް ޚަރަދުކުރުމަށް ބޭނުންވާނަމަ އެކަންވެސް ވާނީ ވިޔަފާރިން ނަފާ ލިބޭނަމައެވެ.

ތިންވަނަކަމަކީ ބޮޑު ފައިދާއެއް ހޯދުމުގެ ބަދަލުގައި ގެއްލުން ނުވާގޮތަށް ކުޑަ މަންފާއަކާއެކު ވިއްކުމެވެ. އެއްވެސް ވިޔަފާރި ވެރިޔަކު ގެއްލުމުގައި މުދާ ވިއްކުމަކީ ކުރާނެ ކަމެއް ނޫނެވެ. އަދި އެގޮތަށް ކަންކުރާނަމަ އެއަކަށް ވިޔަފާރިއެކޭވެސް ނުކިޔާނެއެވެ. އަދި ވިޔަފާރި މުދަލަކަށް އަގުކިޔަންވާނީ އެ ގަތުމާއި އުފުލުމާއި އެހެނިހެން ޚަރަދުތައް ހިމެނޭގޮތުންނެވެ.

ޢުޘްމާނުގެފާނު ޢަމަލުކުރައްވާފައިވާ މި ގަވާއިދަށް ބަލާއިރު ވިސްނާލުން މުހިއްމު އެހެން ނުކުތާއެއް އެބައޮތެވެ. އެއީ ބޮޑު އަގުގައި ތަކެތި ނުވިކި ގުދަނުގައި ހުންނަންޖެހުމަކީ ވިޔަފާރީގައި މީހަކު ކުރާނެ ކަމެއް ނޫނެވެ. މިސާލަކަށް ގަލަމެއް ގަންނަން ދިޔަ އަގަކީ 10 ރުފިޔާއެވެ. އެ ގަލަމަށް ލާންޖެހޭ ހުރިހާ ޚަރަދެއް ލުމަށްފަހުގައި ޖެހޭ އަގަކީ 15 ރުފިޔާއެވެ. ވީމާ 30 ރުފިޔާއަށް މިގަލަން ވިއްކާނަމަ %100 ފައިދާ ލިބުނީއެވެ. އަދި 30 ރުފިޔާއަކީ މާކެޓް އަގުވެސް މެއެވެ. މިގޮތަށް ވިއްކުމުން މަހަކު 10 ގަލަން ވިކެއެވެ. ވުމާއެކު އެއިން މަހަކު ފައިދާގެ ގޮތުގައި 150 ރުފިޔާ ލިބެއެވެ. ނަމަވެސް މި އަގު ޖެހޭ ގަލަމެއް ގިނަ ފައިދާ ހޯދުމުގެ ބޭނުމުގައި 100 ރުފިޔާއަށް ވިކުމުން އެ ގަލަމެއް މީހުން ނުގަނެއެވެ. ނަމަވެސް އެހެން ތަންތަނުން ހުސްވެ ލިބެން ނެތް ހާލަތުގައި އެއިން ގަލަމެއް ދެމަހުން އެއްމަހު ވިކެއެވެ. މި މިސާލުން ބުނެދޭން ބޭނުންވަނީ، ބޮޑު އަގުގައި ވިއްކުމުން ދައުރުވާލެއް މަދުވުމުން ލިބޭ ފައިދާ މަދުވެއެވެ. މިހެންވެ ކުޑަ ފައިދާލައިފައި ވިއްކުމުން ދަރުއުރުވުން އިތުރުވެ މަންފާވެސް އިތުރުވަނީއެވެ.

ހަތަރުވަނަ ގަވާއިދަކީ މީހުން ބޭނުން ނުވާ މުދާ ނުގަތުމެވެ. މީގެ މާނައަކީ މީހުން ބޭނުން ވެގެން ނޫޅޭ މުދާ ވިޔަފާރި މުދަލުގެ ގޮތުގައި ނުގަތުމެވެ. އެކަމުގައި އެކި ސަބަބުތައް ހުރެދާނެއެވެ. އެތަނެއްގެ މީހުންގެ ދިރިއުޅުމާ ނުގުޅޭ އަގުބޮޑު ތަކެތި ވިއްކަން ބެހެއްޓިއަސް އެބަޔަކަށް އަތްނުފޯރާ ތަކެއްޗެއް ނުގަނެވޭނެއެވެ. އަދި ވަކި މޫސުމަކަށް ބޭނުންވާ އެއްޗެއް އެނޫން މޫސުމެއްގައި ބެހެއްޓުމަކީވެސް ވިޔަފާރީގައި މި ގަވާއިދުގެ ދަށުން ކުރުން ރަނގަޅު ކަމެއް ނޫނެވެ. މިއީ ހަމަ އެކަނި މިސާލެވެ.

ފަސްވަނަ ކަމަކީ އެއް މަޝްރޫޢަކަށް ތިމާގެ އަތުގައި ހުރި ހުރިހާ މުދަލެއް އިންވެސްޓް ނުކުރުމެވެ. އޭގެ ސަބަބަކީ އެ މަޝްރޫޢު ފެއިލްވެއްޖެނަމަ ބޮޑު ގެއްލުމަކާ ކުރިމަތިވުމެވެ. ނަމަވެސް ކުޑަ ދެ މަޝްރޫޢެއް ހިންގާނަމަ އެއްމަޝްރޫޢު ކާމިޔާބު ނުވިއަސް އަނެއް މަޝްރޫޢު ކާމިޔާބު ވެދާނެއެވެ. ހުރިހާ ބިސް އެއްވަށިގަނޑަކަށް އެޅުމުން އެވަށިގަނޑު ވެއްޓިއްޖެނަމަ ހުރިހާބިސް ތަޅައިގެންދާ ފަދައިންނެވެ.

ޢުޘްމާނުގެފާނަކީ ކާމިޔާބު ވިޔަފާރިވެރިޔަކަށްވުމުގެ އިތުރުން ހޭދަކުރެއްވުމުގައިވެސް ދެވަނައެއް ނެތް ނަމޫނާއެކެވެ. އެކަން މި ލިޔުމުގެ ކުރީކޮޅުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ މިސާލުންވެސް އެނގިގެން ހިނގެއްޖެއެވެ. އެފަދަ އެތައް މިސާލެއް އެކަލޭގެފާނުގެ ޙަޔާތްޕުޅުން ފެންނަން އެބަހުއްޓެވެ. މީސްތަކުންކުރެ އެންމެ ހެޔޮމީހަކީ މީސްތަކުންކުރެ މީސްތަކުންނަށް އެންމެ މަންފާބޮޑު މީހާކަމުގައި ސަލާމާއި ޞަލަވާތްލެއް އިތުރު އެކަލޭގެފާނުގެ ބަސްފުޅުން އެނގެއެވެ. މިހެންވެ ޙަޤީޤީ ކާމިޔާބަކީ އޭނާގެ މުދަލުން އެހެން މީހުންނަށް އެންމެ ބޮޑަށް މަންފާކުރާ މީހާއެވެ.

ނިންމާލުމުގެ ކުރިން ހޭދަކުރުމުން ލިބޭ އިތުރުކަން ބަޔާންކުރައްވާ މާތް ﷲ ވަޙީކުރައްވާފައިވާ މި އާޔަތް ހިމަނާލާނަމެވެ. މާތް ﷲ ވަޙީކުރައްވާފައި ވެއެވެ. (مَّثَلُ الَّذِينَ يُنفِقُونَ أَمْوَالَهُمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ كَمَثَلِ حَبَّةٍ أَنبَتَتْ سَبْعَ سَنَابِلَ فِي كُلِّ سُنبُلَةٍ مِّائَةُ حَبَّةٍ وَاللَّهُ يُضَاعِفُ لِمَن يَشَاءُ وَاللَّهُ وَاسِعٌ عَلِيمٌ) (البقرة: 261) "ﷲ ގެ މަގުގައި، އެއުރެންގެ މުދާ ހޭދަކުރާ މީހުން ހޭދަކުރާ ތަކެތީގެ މިސާލީ، ކޮންމެ ކުރާގަނޑެއްގައި ސަތޭކަ އޮށް ހުންނަ ހަތް ކުރާގަނޑު އުފައްދާ އޮށެއްގެ މިސާލެވެ. ﷲ އިރާދަކުރައްވާ މީހަކަށް (ޘަވާބު) ގިނަގުނަ ކުރައްވައެވެ. އަދި، ﷲ އީ، ތަނަވަސްވަންތަ، މޮޅަށް ދެނެވޮޑިގެންވާ ރަސްކަލާނގެއެވެ."

އަޅުގަނޑުގެ ދުޢާއަކީ، މި ޤަވާޢިދުތަކާއި އެހެންވެސް ވިޔަފަރީގެ ރިވެތި އުސޫލުތަކުގެ އަލީގައި ރިބާގެ މުޢާމަލާތުން ދުރުހެލިވެތިބެ ވިޔަފާރިކުރާ އެންމެހައި ވިޔަފާރިވެރިންނަކީ ކާމިޔާބު އަދި އެކަލާނގެ ރުހިވޮޑިގަންނަވާ މަގުން ވިޔަފާރިކޮށް އޭގެ ނަފާއިން ހޭދަކުރާ ފަރާތްތަކެއް ކަމުގައި ލެއްވުމެވެ. މީސްތަކުންނަށް މަންފާކުރަނިވި ވިޔަފާރިވެރިޔަކަށްވެގެން ދިއުމެވެ.

ލިޔުނީ: އަލްއުސްތާޛު މުޙައްމަދު ޢީސާ