ފާއިތުވި އަހަރުތަކުގައި އީރާނުގެ ޤައުމީ ސަލާމަތާ ބެހޭ މަޖިލީހުގެ އިސް މުޝީރު، ޢަލީ ލަރިޖާނީ ދުނިޔެއަށް ފެނިފައިވަނީ ހުޅަނގުގެ ޤައުމުތަކާ އެކު ކުރި މަޝްވަރާތަކުގައި އިސްކޮށް އުޅުއްވި ވަރަށް މަޑުމައިތިރި ބޭފުޅެއްގެ ގޮތުގައެވެ.
ނަމަވެސް، މާޗް 1ވަނަ ދުވަހު، އެމެރިކާއާ ގުޅިގެން ޔަހޫދީން އީރާނަށް ދިން ނިރުބަވެރި ޙަމަލާތަކެއްގައި، އެ ޤައުމުގެ ރޫހީ ވެރިޔާ އާޔަތުﷲ ޢަލީ ޚާމަނާއީ އާއި އީރާންގެ އިސްލާމީ އިންޤިލާބީ ލަޝްކަރު (އައިއާރްޖީސީ)ގެ އިސް ކޮމާންޑަރު، މުޙައްމަދު ބަކްބޫރް ޝަހީދުކޮށްލުމާއެކު، ލަރިޖާނީގެ ރާގު ވަނީ މުޅީން ބަދަލުވެފައެވެ.
އެއާއެކު، މީގެކުރިން ވަރަށް މަޑުމައިތިރިކޮށް ފެނިފައިވާ ލަރިޖާނީ ވަނީ، އެމެރިކާ އާއި ޔަހޫދީންގެ ނިރުބަވެރި ދައުލަތަށް ވަރުގަދަ އިންޒާރެއް ދެއްވައިފައެވެ.
ލަރިޖާނީ އެ ދުވަހު ވިދާޅުވި ގޮތުގައި، އެމެރިކާ އާއި ޔަހޫދީން ވަނީ އީރާނުގެ ރައްޔިތުންގެ ހިތްތަކުގައި އަލިފާން ރޯކޮށްލާފައެވެ. އަދި އެ ލާއިންސާނީ ޖަރީމާގެ ބަދަލުހިފައި، އައިއާރްޖީސީގެ ހިތްވަރުގަދަ ފައުޖުތަކުން، އެމެރިކާ އާއި ޔަހޫދީން ހަނދާނުން ނުފިލާވަރުގެ ފިލާވަޅެއް ނަގައިދޭނެކަމުގެ އިންޒާރުވެސް އޭނާ ދެއްވިއެވެ.
ޔަހޫދީންގެ މަޅީގައި އެމެރިކާގެ ރައީސް ޑޮނަލްޑް ޓްރަމްޕް ޖެހިފައިވާކަމަށް ޤަބޫލުކުރައްވާ ލަރިޖާނީ މިހާރު ހުންނެވީ، އެމެރިކާ އާއި ޔަހޫދީން ހުއްޓުމެއްނެތި ދެމުންދާ ޢުދުވާނުތަކަށް ރައްދު ދިނުމުގެ އެންމެ އިސް ސަފުގައެވެ.
ޚާމަނާޢީގެ އިތުރުން އެ ޤައުމުގެ އަސްކަރިއްޔާގެ އިސްވާރުންގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ މުހިންމު ބަޔަކު ޝަހީދު ކޮށްލުމާ ގުޅިގެން، އެކުލަވާލާފައިވާ ތިން މެމްބަރުންގެ ވަގުތީ މަޖިލީހާ އެކު، އީރާނު ހިންގުމުގައި ލަރިޖާނީ އިސް ދަޢުރެއް އަދާކުރައްވާނެކަމަށް ބެލެވެއެވެ.
ޖޫން 3، 1958 ގައި އިރާޤުގެ ނަޖާފުގައި އަމޯލްގެ މުއްސަނދި އާއިލާއަކަށް އުފަން ލަރިޖާނީ ނިސްބަތްވެވަޑައިގަންނަވަނީ އީރާނުގެ ވަރަށް ނުފޫޒުގަދަ ދަރިފަސްކޮޅަކަށެވެ. އޭނާގެ ބައްޕަ މިރުޒާ ހާޝިމް އަމޯލީ އަކީ އީރާނުގައި މަޝްހޫރު ދީނީ ޢިލްމުވެރިއެކެވެ. އަދި އެއްބަނޑުއެއްބަފާ ގިނަ ބޭފުޅުންނެކޭ އެއްގޮތަށް، ލަރިޖާނީ ވެސް ވަނީއީރާނުގެ އެންމެ ބާރުގަދަ ބައެއް މަޤާމުތައް ފުރުއްވާފައެވެ. ލަރިޖާނީ ވަނީ 1979 ވަނަ އަހަރު ޝަރީފް ޔުނިވަރސިޓީ އޮފް ޓެކްނޮލޮޖީން ހިސާބާއި ކޮމްޕިއުޓަރ ސައިންސްގެ ދާއިރާއިން ބެޗްލަރސް ޑިގްރީ ޙާޞިލް ކުރައްވައިފައެވެ. އަދި އޭގެ ފަހުން ޔުނިވަރސިޓީ އޮފް ތެހެރާނުން ހުޅަނގުގެ ފަލްސަފާގެ ދާއިރާއިން މާސްޓަރސް އަދި ޕީއެޗްޑީ ފުރިހަމަ ކުރައްވައި، ކާންޓްގެ މައްޗަށް އޭނާގެ ތީސީސް ލިޔުއްވި އެވެ.
ނަމަވެސް، ލަރިޖާނީގެ ވަރުގަދަ ޝަޙްސިއްޔަތު ބިނާވެފައިވަނީ، އޭނާ އަދާކުރެއްވި ސިޔާސީ ބާރުގަދަ މަޤާމުތަކުންނެވެ.
މިގޮތުން، 1979 ވަނަ އަހަރުގެ އީރާނުގެ އިންޤިލާބަށް ފަހު 1980 ގެ އަހަރުތަކުގެ ކުރީކޮޅު، އީރާނުގެ ސަޤާފަތާބެހޭ ވަޒީރުގެ މަޤާމު އަދާކުރެއްވުމަށްފަހު، 2008 އާއި 2020 އާ ދެމެދު އީރާނުގެ ޤާނޫނުހަދާ މަޖިލީހުގެ ރައީސްގެ މަޤާމު ވިދިވިދިގެން ތިން ދައުރު އަދާކުރައްވައި، އެތެރޭގެ ސިޔާސަތާއި ޚާރިޖީ ސިޔާސަތު ބައްޓަންކުރުމުގައި އިސް ދައުރެއް ލަރިޖާނީ އަދާކުރެއްވި އެވެ.
ލަރިޖާނީ 2005 ވަނަ އަހަރު ކޮންޒަވޭޓިވް ކެންޑިޑޭޓެއްގެ ގޮތުގައި ރިޔާސީ އިންތިޚާބަށް ކުރިމަތިލެއްވި ނަމަވެސް ފުރަތަމަ ބުރުން ނާކާމިޔާބުވެވަޑައިގެންނެވިއެވެ. ހަމަ އެ އަހަރު އީރާނުގެ ސުޕްރީމް ނޭޝަނަލް ސެކިއުރިޓީ ކައުންސިލްގެ ސެކްރެޓަރީގެ މަޤާމާއި، އީރާނުގެ ޗީފް ނިއުކްލިއާ ނެގޯޝިއޭޓަރުގެ މަޤާމަށް އޭނާ އައްޔަން ކުރެއްވިއެވެ. އެ މަޤާމުތަކުން ލަރިޖާނީ އިސްތިޢުފާ ދެއްވީ 2007 ވަނަ އަހަރު، އޭރުގެ ރައީސް މަޙްމޫދު އަޙްމަދީނެޖާދުގެ ނިއުކްލިޔަރ ސިޔާސަތުތަކާ މެދު އުފެދުނު ޚިޔާލުތަފާތުވުންތަކުގެ ތެރޭގައެވެ.
2020 ވަނަ އަހަރު މަޖިލީހުގެ ރައީސް އަދި މަޖިލިސް މެމްބަރުކަމުން ވަކިވެވަޑައިގަތުމަށް ފަހު ލަރިޖާނީ ވަނީ 2021 ވަނަ އަހަރުގެ އިންތިޚާބުގައި ދެވަނަ ފަހަރަށް ރައީސް ކަމަށް ވާދަކުރައްވަން މަސައްކަތް ކުރައްވާފައެވެ. ނަމަވެސް، އެ ފަހަރު އީރާނުގެ ބާރުގަދަ ގާޑިއަން ކައުންސިލުން ވަނީ އޭނާގެ ކެންޑިޑެސީ ބަލައިނުގަންނަން ނިންމައިފައެވެ. އޭގެފަހުން، 2024 ވަނަ އަހަރުގެ ރިޔާސީ އިންތިޚާބުގައި ވާދަކުރަން ކުރެއްވި މަސައްކަތް ނާކާމިޔާބުވީ، އަނެއްކާވެސް ކެންޑިޑެސީ ބަލަނުގަތުމުންނެވެ.
ނަމަވެސް، އޭނާ އެނބުރި ނުފޫޒުގަދަ މަޤާމަކަށް ވަޑައިގަތީ 2025 ވަނަ އަހަރުގެ އޮގަސްޓް މަހު، ސުޕްރީމް ނޭޝަނަލް ސެކިއުރިޓީ ކައުންސިލްގެ ސެކްރެޓަރީގެ މަޤާމަށް ރައީސް މަސޫދު ޕިޒީޝްކިޔާން އަލުން ޢައްޔަން ކުރެއްވުމުންނެވެ.
އެ މަޤާމާ ހަވާލުވެވަޑައިގެންނެވިފަހުން ލަރިޖާނީގެ ޤަބޫލުކުރެއްވުންތައް ވަނީ ހަރުކަށިވެފަ އެވެ. 2025 ވަނަ އަހަރުގެ އޮކްޓޯބަރު މަހު ލަރިޖާނީ ވަނީ އިންޓަނޭޝަނަލް އެޓޮމިކް އެނަރޖީ އެޖެންސީ (އައިއޭއީއޭ) އާ އެކު އެއްބާރުލުން ދިނުމުގެ އެއްބަސްވުން ބާތިލްކޮށް، އެ އެޖެންސީގެ ރިޕޯޓްތަކުގެ ބޭނުމެއް މިހާރު ނެތް ކަމަށް އިޢުލާނުކުރައްވައިފައެވެ.
ފެބްރުއަރީ 28ގައި މިހާރު ހިނގަމުންދާ ކުރިމަތިލުންތައް ފެށުމުގެ ހަފްތާއެއްހާ ދުވަސް ކުރިން ލަރިޖާނީ އެމެރިކާއާއެކު ނުސީދާ މަޝްވަރާތަކެއް ކުރައްވަމުން ގެންދެވި ކަމަށް ރިޕޯޓްކޮށްފައިވެއެވެ. އަދި ފެބްރުއަރީ މަހުގެ ތެރޭގައި، އޮމާން މެދުވެރިވެގެން، ކުރިއަށް ގެންދިޔަ މަޝްވަރާތަކުގައި އޭނާ ވަނީ އެމެރިކާއިން ވަކި ހުށަހެޅުމެއް އީރާނަށް ލިބިފައި ނުވާ ކަމަށް ވިދާޅުވެ، ހަނގުރާމައެއް ފެށުމުގައި ޔަހޫދީންގެ ހީލަތްތެރި ރޭވުމުގެ ދަށުން މަޝްވަރާތަކަށް ހުރަސްއަޅައި، ފިތުނަ އުފައްދަން މަސައްކަތް ކުރާ ކަމަށް ތުހުމަތު ކުރައްވާފައެވެ.
އެމެރިކާއާއި ޔަހޫދީން އީރާނަށް ޙަމަލާދޭން ފެށުމުގެ ކުރިން އަލްޖަޒީރާ ނޫހަށް ދެއްވި ބަސްދީގަތުމެއްގައި ލަރިޖާނީ ވަނީ މަޝްވަރާގެ އުޞޫލުން ޚިލާފުތައް ޙައްލުކުރުމަކީ ބުއްދިވެރިކަމެއްގެ ގޮތުގައި ސިފަކުރައްވައިފައެވެ.
ނަމަވެސް ފެބްރުއަރީ މަހުގެ 28 ވަނަ ދުވަހު ފެށި ޢުދުވާނުތަކުގެ ސަބަބުން މަޝްވަރާއަށް އޮތް ފުރުޞަތު މިހާރު ވަނީ މުޅީން ބަންދުވެފައެވެ.
އެކަން ލަރިޖާނީ ވަނީ ވަރަށް ސާފުކޮށް އިޢުލާނުކުރައްވައި، އީރާނުން އެމެރިކާ އާއެކު ކުރާނެ މަޝްވަރާއެއް ދެން ނޯންނާނެކަމަށް ވިދާޅުވެފައެވެ.